مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

351

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

سيد على سيستانى كسب فيض نمود . او در مدت نه سال علوم مختلفى مانند فقه ، اصول ، فلسفه و كلام ، تفسير ، اخلاق و عرفان را در خدمت علما و مراجع وقت فراگرفت و به مدارج عالى اجتهاد دست‌يافت ، وى در علم فلسفه و كلام تأليفاتى دارد ، ولى تاكنون به چاپ نرسيده است . آية اللّه خاسارى وقتى به وطن خود بازگشت ، ابتدا به مضمون آيه شريفه أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ ابتدا تبليغ مذهب حقّه جعفرى را از خانواده و اقوام خويش آغاز نمود . و آنگاه به اقوام و قبايل ديگر پرداخت و آنها را به مذهب حقّه دعوت نمود . مردم شبها مخفيانه مجالسى تشكيل مىدادند و بدور از چشم حكومت مسايل مذهب تشيع را فرامىگرفتند و به ذكر مصائب اهل بيت گوش مىسپردند . اما دعوتگرى آية اللّه خاسارى با مخالفت خوانين و علماى اهل سنت و حتى برخى از اربابان شيعه مواجه شد . به همين علت وى با عده‌اى از شاگردان و افراد مورد اعتمادش به بلمرب « ايل عرب » از توابع مزار شريف رفت و از طرف بزرگان آن ديار چون فيض محمّد خان ، گل‌محمّد خان ، محمّد يوسف خان و سيد محمّد عظيم خان به گرمى استقبال شد . فيض محمّد خان منزلش را در اختيار آنها قرار داد ، و آن منزل مركز تدريس و تبليغ احكام نورانى اسلام و مكتب حقه جعفرى گرديد . آية اللّه خاسارى ، بيش از دو سال در اين محل ماند و مردم از او كسب فيض نمودند . پس از اين مدت نمايندگانى از نواحى مختلف سانچارك براى بازگردانيدن آية اللّه خاسارى به نزد وى آمدند و تعهد كردند كه او را در امر تبليغ و ارشاد اسلام به‌ويژه مكتب حقهء جعفرى يارى دهند . ازاين‌رو مرحوم آية اللّه خاسارى به زادگاهش بازگشت و مشغول تدريس و تبليغ شد ، اما ديرى نپاييد كه موانع ديگرى به وجود آمد و به سعايت خوانين وابسته به دولت حاكم محل به فكر دستگيرى او افتاده وى به بلخاب رفت و از طرف اهالى آن ناحيه به گرمى استقبال شد . حاج سيد محمود خان كه از علاقمندان دين و روحانيت بود ، خانه‌اش را در اختيار او گذاشت كه مدت دو سال در اين بخش مشغول تدريس و ترويج بود . با سقوط حكومت استبدادى حبيب اللّه خان و روى كار آمدن امان اللّه خان در سال 1298 ه . ق . چهل نفر از معتمدان و بزرگان سانچارك براى بازگردانيدن